Tekst źródłowy strony Żydowska Biblioteka Ludowa w Grójcu

'''Żydowska Biblioteka Ludowa w Grójcu''' – biblioteka funkcjonująca w [[Grójec|Grójcu]] od roku 1916.

== Historia ==
Znaczna część Żydów polskich swobodnie posługiwała się jedynie językiem jidysz. Dla nich od końca XIX wieku zaczęto tworzyć biblioteki ludowe. Rzadko były one placówkami samodzielnymi, na ogół działały przy związkach zawodowych i stowarzyszeniach. Funkcje bibliotekarzy pełnili zwykle jako dodatkowe zajęcie członkowie tych struktur. Biblioteki Ludowe otoczone były wrogością żydowskich środowisk ortodoksyjnych, które korzystały z bibliotek znajdujących się w bet ha-midraszach (domach nauki). Gminy, w których większość stanowili ortodoksi, nie udzielały finansowej pomocy bibliotekom ludowym. Ponieważ powiązane one były z żydowskim ruchem robotniczym, nie tylko pozbawiano je subwencji państwowej, ale i nierzadko szykanowano. 

Żydowska Biblioteka Ludowa w [[Grójec|Grójcu]] powstała w 1916 roku. Wg autorów pracy ''Biblioteki oświatowe'' – w 1924 roku. Jeśli tak, to być może Biblioteka założona w 1916 działała krótko, a następnie była reaktywowana za sprawą urzędnika, bundowca [[Rafael Klepfisz|Rafaela Klepfisza]], piekarza, bundowca Joska Drajera, Joska-Chaima Rozenberga, Jankiela Kirszenbauma, Moszka Rachmana. Zarząd Biblioteki tworzyli: [[Rafael Klepfisz]], Chil Najman, Josek Hirsz, pończosznik, bundowiec Szyja Chelmer i Leon Ambaras. 

Biblioteka mieściła się wówczas w lokalu przy ul. Marszałka Piłsudskiego 26. 16 marca 1928 Zarząd jej przedłożył miastu sprawozdanie z działalności w 1927 r. oraz prosił o finansowe wsparcie działalności. Pismo podpisał przewodniczący i sekretarz Josek-Chaim Kronenberg. W 1927 Biblioteka posiadała 6000 woluminów (nieściśle, zobacz dalej) z różnych dziedzin nauki i literatury w języku jidysz oraz polskim. Korzystało z niej ponad 300 stałych czytelników, „w tym ok. 20% młodzieży szkolnej”, 120 czytelników bezrobotnych i biednych – zupełnie bezpłatnie. Wydano do czytania 18000 tomów. Nabyto 205 nowych woluminów. W ciągu roku urządzono 50 odczytów, prelekcji, spotkań i pogadanek literacko-kulturalnych”, przy tym w większej części wstęp był bezpłatny. Działalność oświatowa biblioteki (np. odczyty) dawała pretekst do inwigilacji politycznej zawartości księgozbioru i czytelników. Biblioteka borykała się z dużymi kłopotami finansowymi. Wpływy z abonamentu (1065 zł), kara za przetrzymywanie książek (13, 76), z odczytów (438), przedstawienia (1082), składki członkowskiej (864), subsydium (1000) z trudem pokrywały wydatki na zakup nowych książek i oprawę (1218,50), administrację (2040), komorne (325), światło i opał (260), kancelarię (95), odczyty (563), przedstawienia (635). Rada Miejska po zapoznaniu się ze sprawozdaniem z 3 maja 1928 przyznała Bibliotece 1000 zł. Mimo, iż Biblioteka była ośrodkiem życia kulturalnego, ciągle borykała się z niedostatkiem środków. [[Remigiusz Matyjas]] informuje, że 6 czerwca 1934 Dwojra Kronenberg wniosła do Sądu Grodzkiego w [[Grójec|Grójcu]] pozew przeciwko Żydowskiej Bibliotece – o to, że „zajmowała” w jej domu w Grójcu, przy ul. Marszałka Piłsudskiego 6 – 2 (dwa) pokoje, „''w czem jeden sklep i jeden pokój, od czego miała płacić 100'' (sto zł kwartalnie). ''Za czas od dnia 1 października 1932 do 1 kwietnia 1933 roku pozwana Biblioteka do tej pory nie zapłaciła ani grosza''”. 

W 1929 roku Biblioteka miała wypożyczalnię i czytelnię otwartą przez 21 godzin w ciągu 7 dni tygodnia. Księgozbiór liczył 3 415 tomów w języku hebrajskim i jidysz, z którego odpłatnie korzystało 160 czytelników. W ciągu tego roku wypożyczyli oni 6250 tomów. Roczny koszt utrzymania placówki w 1929 roku wyniósł 2658 zł. Dalsze losy biblioteki nie są znane. 

== Bibliografia ==

* Wanda Szeląg, ''Żydowska Biblioteka Ludowa w Grójcu'', [w:] ''Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 101-102 – na podstawie źródeł:
* Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku: Akta miasta Grójca - sygn. 106, k. 103-108 v, 109; 357, k. 73;
* ''Biblioteki oświatowe. Spis na dzień 1 stycznia 1930 roku oraz tablice statystyczne'', Warszawa 1932, s. 10;
* Rafał Żebrowski, Zofia Borzymińska, ''Po-Lin. Kultura Żydów polskich w XX wieku. (Zarys)'', Warszawa 1993, s. 231-232,
* [[Remigiusz Matyjas]], Powiat grójecki w okresie Drugiej Rzeczypospolitej, Kielce–Grójec 2004, s. 282;
* ''Słownik wiedzy o Grójeckiem'', pod red. [[Zdzisław Szeląg|Zdzisława Szeląga]], zeszyt 10, Grójec 2001, s. 88.

[[Kategoria:Biblioteki]]