Tekst źródłowy strony Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Okręg Grójec

'''Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Okręg [[Grójec]]''' – stowarzyszenie gimnastyczno-społeczno-wychowawcze, paramilitarne założone 7 lutego 1867 r. we Lwowie, politycznie związane z Narodową Demokracją. W 1892 r. na pierwszym zjeździe Sokolstwa Galicji utworzono Związek Towarzystw Gimnastycznych Sokolich. Pierwsze gniazdo sokole w zaborze pruskim powstało w 1885 r. w Inowrocławiu, w Królestwie Polskim zaś w 1905 r. – tajne; 4 września 1906 „Sokół” został zalegalizowany jako organizacja społeczno-kulturalna, w 1918 poparł [[Polska Organizacja Wojskowa|Polską Organizację Wojskową]] w akcji przyłączenia ziem zaboru pruskiego do Polski, w 1919 organizacje „Sokole” z trzech zaborów zjednoczyły się w Związek Sokolstwa Polskiego z siedzibą w Warszawie, w 1924 przyjął nazwę Związek Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W 1922 liczył 58 000 członków, w latach 30-tych już ok. 100 000. „Sokół” działał też w wielu krajach wśród Polonii; najsilniejsze organizacje powstały w USA.

Wg ''Statutu'' Towarzystwa z 29 listopada 1920 r. celem jego działalności było „podniesienie dzielności fizycznej społeczeństwa polskiego oraz wyrobienie w nim karności, spójni i ofiarności, odpowiedzialności za swe czyny, poczucia obowiązku wobec Państwa i wszelkich w ogóle cnót obywatelskich i stanowiących podstawy istotnej miłości Ojczyzny”. Cele te zamierzano osiągnąć przez pielęgnowanie rozwoju fizycznego i uprawianie różnych dziedzin sportu (gimnastyka, pływanie, narciarstwo, jazda konna ...), organizowanie wycieczek, obozów, kursów, ćwiczeń, zawodów, gier, odczytów, ogólnopolskich zjazdów. Niektóre formy działalności realizowano w budynkach (pomieszczeniach), zwanych sokolniami. Stowarzyszenie zrzeszało mężczyzn i kobiety po ukończeniu 21 lat, składka członkowska wynosiła od 1-10 zł miesięcznie i po 2 zł wpisowego. Członkowie nazywali się druhami i pozdrawiali się słowem „Czołem”, nosili mundury składające się ze spodni do butów, krótkiej szamerowanej kurtki, noszonej na jednym ramieniu, amarantowej koszuli i czapki rogatywki z piórem sokolim.

Pod względem organizacyjnym „Sokół” dzielił się na 7 dzielnic (do 1931 – 6 + Francja), od roku 1931 – 6 (Mazowiecka, Małopolska, Krakowska, Pomorska, Śląska, Wielkopolska), dzielnice dzieliły się na okręgi, okręgi na gniazda. Naczelnictwo dzieliło się na męskie i żeńskie. Towarzystwo formalnie nie było związane z żadną partią czy stronnictwem, faktycznie pozostawało pod wpływem prawicowych sił politycznych, głównie endecji. Pozostawało w opozycji do sanacji, propagowało solidaryzm narodowy, wysuwało hasła panslawistyczne. Centralnym organem prasowym stowarzyszenia w międzywojniu był miesięcznik „Przewodnik Gimnastyczny - „Sokół”. W Polsce „Sokół” działał do września 1939 r., w 1989 został reaktywowany, przed 1996 posiadał 20 gniazd.