Tekst źródłowy strony Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu

'''Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu''' – stowarzyszenie wyższej użyteczności, zrzeszające osoby uprawiające turystykę i krajoznawstwo oraz działające w tych dziedzinach. Powstało w 1950 w Warszawie z połączenia Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (PTK), założonego w 1906 w Warszawie i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, założonego w 1873 w Krakowie. Propaguje turystykę, krajoznawstwo, opiekę nad zabytkami i ochronę przyrody.

== Historia PTK i PTTK w Grójcu ==
Pierwsze koło Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego w [[Grójec|Grójcu]] powstało w 1911, prawdopodobnie z inicjatywy właściciela podgrójeckiego [[Głuchów|Głuchowa]] i [[Kośmin|Kośmina]] – [[Stanisław Czekanowski|Stanisława Czekanowskiego]]. Zrzeszało wówczas 88 członków. 

Działalność koła przerwała II wojna światowa; odrodziło się dopiero 28 stycznia 1956. W dniu tym z inicjatywy [[Kazimierz Markowski|Kazimierza Markowskiego]] i przy pomocy Antoniego Nowaka, Inspektora Oświaty i Wychowania, powołano koło PTTK skupiające 16 członków. Prezesem jego został [[Ignacy Grzywacz]], zastępca inspektora szkolnego, potem poseł na sejm; sekretarzem [[Kazimierz Markowski]], skarbnikiem – Teresa Rudnicka. Zasługą tego zarządu było powołanie na obszarze działania Społecznych Opiekunów Zabytków oraz sporządzenie dokumentacji fotograficznej zabytków w [[Powiat grójecki|powiecie grójeckim]]. Jest ona dziś w posiadaniu Heleny Konopackiej z domu Markowska i [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzeja Stężyckiego]], który zbiór ten znacznie powiększył. 8 czerwca 1958 odbył się pierwszy Zjazd Społecznych Opiekunów Zabytków, na którym dokonano podsumowania wyników działalności oraz wytyczenia dalszego jej kierunku. 9 września 1963 działacze koła powołali Oddział PTTK w Grójcu, który zrzeszał już wtedy 100 osób. Prezesem Zarządu wybrany został [[Kazimierz Markowski]], wiceprezesem – Genowefa Klusek (zastępca Inspektora Oświaty i Wychowania), skarbnikiem – Hanna Zasiewska, sekretarzem – Tadeusz Kulawik. W listopadzie 1963 Zarząd Oddziału powołał Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, które zajęło się prowadzeniem działalności gospodarczej w zakresie organizacji imprez turystycznych.

Do 1963 siedzibą koła było prywatne mieszkanie prezesa Markowskiego, Oddziału zaś barak na zapleczu Urzędu Powiatowego, przy ul. Piłsudskiego 59a; od 9 października 1978 Ratusz Miejski.

Do 1975 oddział podporządkowany był Zarządowi Mazowieckiemu PTTK w Warszawie. W Iatach 1963–1974, mimo skromnych warunków lokalowych, prowadził żywą działalność polegającą na organizowaniu wycieczek krajoznawczych dla szkół, zakładów pracy. Za pośrednictwem Biura Obsługi Ruchu Turystycznego pracownicy Państwowego Gospodarstwa Rolnego w [[Stara Wieś|Starej Wsi]] zwiedzili Góry Świętokrzyskie, pracownicy „[[Biowet|Biowetu]]” z [[Drwalew|Drwalewa]] – Bieszczady, pracownicy Stacji Hodowli Roślin z [[Pawłowice|Pawłowic]] – Zakopane, pracownicy Spółdzielni Ogrodniczej – Łódź, Teatr Wielki, [[Zespół Szkół im. Armii Krajowej Obwodu Głuszec-Grójec w Grójcu|Zespół Szkół Zawodowych w Grójcu]] – Niemiecką Republikę Demokratyczną, Rzemieślnicza Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu w Grójcu – Bułgarię, Kółko Rolnicze w Szczytach – Węgry. Oddział zajmował się też przyjmowaniem wycieczek, które w drodze do Warszawy zatrzymywały się na nocleg w Hotelu [[Powiatowy Ośrodek Turystyki i Wypoczynku|Powiatowego Ośrodka Turystyki i Wypoczynku]] (42 miejsca), w Stanicy Wodnej w [[Warka|Warce]], w ośrodku campingowym w [[Białobrzegi|Białobrzegach]]. Z tego rodzaju usług korzystały grupy wycieczkowe ze Starachowic, Kołobrzegu, Radomia, Brzozowa. Oddział zajmował się też wynajmowaniem kwater w miejscowościach wypoczynkowych. Aby to czynić, utrzymywał kontakt z podobnymi biurami na Wybrzeżu, Podhalu i Mazurach. Istotną przeszkodę w poszerzeniu zakresu usług stanowił brak własnych autokarów. Z trudem uzyskiwano je od Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej (PKS), z jego oddziałów w Piasecznie i Ursusie. W 1975, w związku z reformą administracyjną w kraju, Oddział został podporządkowany Zarządowi Wojewódzkiemu PTTK w Radomiu. W 1978 zorganizowano 41 imprez turystycznych, w których wzięło udział 5775 osób.

W 1976 z inicjatywy [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzeja Stężyckiego]] zorganizowany został II Zjazd Społecznych Opiekunów Zabytków. Cztery lata później przestała istnieć Oddziałowa Komisja Opieki nad Zabytkami, a to ze względu na podeszły wiek opiekunów i brak dopływu nowej, młodej kadry. W następnym roku zorganizowane zostaly uroczyste obchody siedemdziesięciolecia istnienia ruchu turystycznego w [[Grójec|Grójcu]].

Wprowadzenie stanu wojennego spowodowało spadek zainteresowania turystyką. W związku z tym obniżyły się obroty Biura Obsługi Ruchu Turystycznego, którego dochody stanowiły główne źródło utrzymania. Nowy Zarząd Oddziału przejął w spadku znaczne straty, perspektywa rozwoju ostatecznie zniknęła wraz z powstaniem i okrzepnięciem nowych biur turystycznych, z własną bazą transportową. Po rezygnacji dotychczasowego prezesa, od 1 lutego 1985 funkcję tę pełnił [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzej Stężycki]]. 6 września 1985 w lokalu Oddziału odbyła się narada wyjazdowa członków Prezydium Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Radomiu, podczas której poddano krytycznej ocenie pracę Oddziału, szczególnie Biuro Obsługi Ruchu Turystycznego, którego wyniki ekonomiczne były dość mizerne z powodu zastoju gospodarczego kraju. 30 marca 1988 odbył się Zjazd Nadzwyczajny Oddziału. Nowym prezesem wybrany został Tomasz Fliszkiewicz.

W latach istnienia oddziału (1956–1988) zorganizowano przy nim następujące koła i kluby:

* Koło Terenowe przy oddziale PTTK,
* Koło „ZOZIK” przy Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Grójcu,
* Klub Turystów Pieszych „TRAMP 76” przy [[Grójecki Ośrodek Kultury|Domu Kultury w Grójcu]],
* Koło „TECHNOCHEMIA” przy Zakladach Technochemicznych w [[Wola Worowska|Woli Worowskiej]] k. [[Grójec|Grójca]],
* Koło „POLMO” przy Zakładach Tapicerki Samochodowej Fabryki Samochodów Osobowych,
* Koło Wojskowe „TRAPER” przy miejscowej Jednostce Wojskowej,
* Koło przy Narodowym Banku Polskim,
* Koło „PIRAMIDA” przy Kółkach Rolniczych,
* oraz Szkolne Koła Krajoznawczo-Turystyczne w Grójcu przy: 
** [[Zespół Szkół im. Armii Krajowej Obwodu Głuszec-Grójec w Grójcu|Zespole Szkół Zawodowych]],
** LO dla Pracujących,
** Zbiorczej Szkole Gminnej w [[Błędów|Błędowie]],
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Juliana Suskiego w Jasieńcu|szkole podstawowej w Jasieńcu]],
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Gabriela Narutowicza w Grójcu|szkole podstawowej nr 1 w Grójcu]],
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa nr 2 im. Józefa Wybickiego w Grójcu|szkole podstawowej nr 2 w Grójcu]],
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa w Sielcu|szkole podstawowej w Sielcu]] ([[gmina Mogielnica]]),
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. K. Makuszyńskiego w Chynowie|szkole podstawowej w Chynowie]],
** [[Szkoła Podstawowa im. Józefa Chełmońskiego w Suchostrudze|szkole podstawowej w Suchostrudze]] ([[gmina Tarczyn]]),
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Budziszynku|szkole podstawowej w Budziszynku]] ([[gmina Chynów]]),
** [[Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Jana Kilińskiego w Mogielnicy|Zespole Szkół Ogólnoksztalcących w Mogielnicy]],
** [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Machcinie|szkole podstawowej w Machcinie]] ([[gmina Chynów]]),
** [[Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Nowej Wsi|Zespole Szkół Ogrodniczych w Nowej Wsi]] ([[gmina Warka]]).

W 1987 oddział liczył 428 osób, w imprezach uczestniczyło 3320 osób, a obroty wyniosły 10 760 960 zł.

Główną coroczną imprezą turystyczną oddziału był rajd pieszy pod nazwą „Owocobranie w Grójeckiem”. W Iatach 1963–1988 etatowymi pracownikami Biura Obsługi Ruchu Turystycznego i oddziału byli: Irena Szałamaj, Grażyna Ptasińska, Ewa Maciaszek, Grażyna Snopek, Mirosława Kociszewska, [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzej Stężycki]].

Sytuacja gospodarcza kraju w drugiej połowie lat osiemdziesiątych spowodowała poważną stagnację i straty finansowe, co spowodowało rozwiązanie jednostki i zawieszenie jej działalności (1989). Stało się to w przeddzień 25. rocznicy istnienia oddziału i 77. rocznicy istnienia działalności PTTK w [[Grójec|Grójcu]].

Grójeckim oddziałem PTTK kierowali:

* [[Kazimierz Markowski]] (1963–1970),
* Jan Zając, nauczyciel geografii [[Liceum Ogólnokształcące im. Piotra Skargi w Grójcu|LO w Grójcu]] (1970–1985),
* [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzej Stężycki]] (1985–1988), emerytowany oficer Wojska Polskiego,
* Tomasz Fliszkiewicz (od 30 marca 1988 do 1989), kierownik [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. UNICEF w Lewiczynie|Szkoły Podstawowej w Lewiczynie]].

== Bibliografia ==

* [[Andrzej Zygmunt Rola-Stężycki|Andrzej Zygmunt Stężycki]], ''Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Oddział w Grójcu'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt trzeci'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1995, s. 51-54 – na podstawie źródeł:
* Kopie dokumentów w posiadaniu autora, Andrzeja Zygmunta Stężyckiego. Oryginały w Archiwum Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Radomiu;
* [[Wacław Skarbimir Laskowski]], ''Grójec w 500-letnią rocznicę wyniesienia do godności miasta'', Grójec 1919, s. 14;
* [h.w], ''Na turystycznych szlakach z BORTE-m'', „Trybuna Mazowiecka” 1974, nr 163 z 10 lipca;
* Andrzej Zygmunt Stężycki, ''Grójeckim traktem. Sprawy i ludzie'', Grójec 1992, s. 138-143.

[[Kategoria:Organizacje]]