Stowarzyszenie Dobroczynne Bezprocentowych Pożyczek „Gemilud Chased” w Warce

Stowarzyszenie Dobroczynne Bezprocentowych Pożyczek „Gemilut Chesed” (hebr. = pożyczka miłosierdzia) w Warce – działające przy gminie żydowskiej stowarzyszenie udzielające bezprocentowych pożyczek będącym w trudnościach finansowych drobnym rzemieślnikom, kupcom oraz młodym Żydom, zaczynającym prace w tych dziedzinach. Początkowo na ziemiach polskich kasy udzielały pomocy finansowej dotkniętym działaniami wojennymi, klęskami żywiołowymi. Środki na te cele czerpane były głównie z subsydiów lokalnych, bogatych Żydów. Kasy wznowiły działalność w 1925 r. z inicjatywy założonej w 1914 r. w USA organizacji filantropijnej American Jewish Joint Distribution Committee (ang. Amerykańsko-Żydowski Połączony Komitet Pomocy). W latach I wojny światowej niosła ona materialną i finansową pomoc uchodźcom z terenów działań wojennych. W II RP popierała zakładanie organizacji filantropijnych i samopomocowych, subwencjonowała emigrację, dofinansowywała kasy pożyczek bezprocentowych. Aby skoordynować ich działalność utworzono Centralne Towarzystwo Popierania Kredytu Bezprocentowego i Krzewienia Pracy Produktywnej Wśród Ludności Żydowskiej w Polsce (Cekabe). Było ono centralą koordynującą i planującą działalność kas, prowadziło badania naukowe nad położeniem gospodarczym ludności żydowskiej, reprezentowało Żydów wobec instytucji państwowych i społecznych w kraju i poza jego granicami. W 1928 Joint przekazał większość swych kompetencji Cekabe.

Dzieje Stowarzyszenia w Warce nie są dotąd w pełni rozpoznane z powodu braku dokumentów. Archiwum miejskie spłonęło w końcu 1944 r., dlatego nie wiemy, kiedy w Warce kasa powstała. Ślad jej istnienia zachował się w ocalonej „Książce uchwał Rady Miejskiej za lata 1929–1934”. Zanotowano w niej, że 30 marca 1930 r. w budżecie miasta na rzecz Kasy Bezprocentowej przeznaczono subsydium w kwocie 600 zł. i zastrzeżono, że podlegać ono będzie zwrotowi, jeśli „Stowarzyszenie Dobroczynnych Bezprocentowych Pożyczek Gemilas Chesed” ulegnie likwidacji (Nazwa użyta wymiennie). W roku budżetowym 1931/1932 przewidziano subsydium w wysokości 500 zł. Od roku 1932/1933 w preliminarzu wydatków na ogół nie wymieniano nazw stowarzyszeń, którym przyznawano subsydia.

W dokumentach Rady Starszych (Der Ältestenrat in Warka) w Warce z 1940 znajduje się informacja, że mieściła się przy ul. Franciszkańskiej 3, prezesem Stowarzyszenia był M. Majzner. Bilans na dzień 5 września 1939 był zrównoważony i wynosił 25071,90 złotych. Na sumę tę składały się m.in. 9078 złotych od Jointu, kapitał – 1407,90 zł, wkłady – 255 zł, 300 zł – Bank Gospodarki Krajowej.

Bibliografia

Wanda Szeląg, Stowarzyszenie Dobroczynne Bezprocentowych Pożyczek „Gemilut Chesed” w Warce, [w:] Żydzi w Grójeckiem. Słownik: historia, kultura, gospodarka, Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, Grójec 2007, s. 83-84 – na podstawie źródeł:
Archiwum Państwowe miasta stołecznego Warszawy. Oddział w Grodzisku Mazowieckim: Akta miasta Warki. „Książka uchwał Rady Miejskiej za lata 1929-1934”, sygn. 6, k. 32, 58;
Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Żydowska Samopomoc Społeczna, sygn. 211/1066;
Kasy bezprocentowego kredytu, [w:] Encyklopedia historii Drugiej Rzeczypospolitej 1918-1939, Warszawa 1999, s. 149;
Kasy pożyczek bezprocentowych, [w:] A. Cała, H. Węgrzynek, G. Zalewska, Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa 2000, s. 151.