1806
edycji
Wilków Pierwszy: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
Nie podano opisu zmian |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 4: | Linia 4: | ||
== Historia == | == Historia == | ||
Pierwsza znana wzmianka o miejscowości pochodzi z 1392 r. W ''Kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego'' ... (Warszawa 1863) wy-mieniona jest jako Vilkovo. Dzisiejsza nazwa - Wilków - zanotowana wstała w 1827 w ''Tabelli miast, wsi i osad Królestwa Polskiego z wyrażeniem ich położenia i ludności, alfabetycznie ułożona'' (t. 2, Warszawa 1827). | |||
W | Przez pewien czas wieś należała do książąt mazowieckich. W 1392 nabył ją książę Ziemowit i po roku sprzedał bratu, księciu Władysławowi. W 1579 właścicielami Wilkowa byli bracia Walenty, Jan oraz Wawrzyniec Wilscy, w 1603 Maciej i Abraham Wilkowscy. | ||
Kościół pw. św. Wawrzyńca usytuowany jest na pagórku; parafia erygowana została w XIII w., świątynia istniała już w 1276 r. Wg innych źródeł parafia pochodzi z końca XIV w. lub z początku XV. Kolejny drewniany kościół, wg niepewnych informacji, wzniesiony został w 1618 staraniem [[Krzysztof Wilski-Ciborowicz|Krzysztofa Wilskiego-Ciborowicza]], dziedzica Wilczych Piętek, Wilczy i części Zalesia, oficjała podlaskiego, kanonika łuckiego, fundatora Akademii w Białej Podlaskiej. Autor historii kościoła, zamieszczonej w kronice parafii, po krytycznej analizie źródeł, zanotował, że ks. Krzysztof Wilski-Ciborowicz w 1618 nabył od Seweryna Witkowskiego część dóbr Wilków i uposażył nimi probostwo wilkowskie. Jest wielce prawdopodobne, że autor akt konsystorskich utożsamił fundację plebańską z fundacją kościoła. Wniosek uprawdopodabnia testament Wiktoryna Wilskiego, w Iatach 1669-1699 proboszcza witkowskiego, synowca K. Wilskiego, który na marginesie testamentu zanotował „domek księży drewnianym zbudował i szkołę wystawiłem, kościół i cmentarz pokryłem”. Z ustaleń Józefa Łukaszewicza wiemy, że przy kościele w 1603 r, istniała szkoła parafialna. Od kiedy i jak długo, nie ustalono dotąd. | |||
W pierwszych latach XIX w. kościół nie był użytkowany z powodu zniszczenia. Odnowiony został w 1880, 1950 oraz w Iatach 1985-1991. Na cmentarzu parafialnym, powstałym w 1837, w jego najstarszej części znajduje się wymagający konserwacji klasycystyczny nagrobek-pomnik w kształcie doryckiej kolumny, pokrytej abakusem, nad którym wznosi się urna ozdobiona girlandą. Poświęcony jest on znanemu architektowi Królestwa Kongresowego, twórcy Belwederu, Jakubowi Kubickiemu (1758-1833), który od 1832 r. był właścicielem majątku Wilków. Zmarł we dworze 13 czerwca 1833. Tu też znajduje się grobowiec rodzinny Grobickich, późniejszych właścicieli majątku, zbudowany dla Aleksandra Grobickiego (1816-1899). W 1827 wieś i folwark Wilków miały 508 mieszkańców. W 1884 folwark należący do Grobickich posiadał 1202 mórg ziemi ornej, 652 – ogrodów, 63 – łąk, 452 – lasów. | |||
W Iatach 1899-1901 Grobiccy wybudowali dwór wg projektu architekta, Józefa Hassa. Otoczony on jest dziś zaniedbanym parkiem krajobrazowym założonym w I połowie XIX w. Stojący obok dworu budynek gospodarczy (tzw. rotunda) powstał w 1874 r. W 1930 folwark stal się własnością Ludwika Zakrzewskiego, Polaka ur. w Aleppo, w Syrii. W 1898 we wsi wzniesiono budynek dla szkoły elementarnej. Od 1950 znajduje się w nim przedszkole. W Iatach 1918-1939 we wsi, oprócz [[Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”|Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”]], [[Stronnictwo Ludowe|Stronnictwa Ludowego]]; [[Niezależna Partia Chłopska|Niezależnej Partii Chłopskiej]] działały też: nielegalna [[Komunistyczna Partia Polski]] oraz liczne organizacje społeczne i zawodowe. Większość z nich istnieje do dziś. W 1926 zorganizowano Ochotniczą Straż Ogniową (dziś Pożarną), która w Iatach 1964-1988 w trzech etapach wybudowała garaże oraz duży budynek z salą widowiskową, kawiarnią. W Iatach 1926-1929 we wsi przeprowadzono komasację pól. | |||
W 1934 Zakrzewscy, przy współudziale Józefa Chodeckiego, kierowniczka szkoły powszechnej, założyli Kółko Rolnicze, które w 1935 liczyło 150 członków z Wilkowa i okolicznych wsi. Zebrania jego odbywały się 2 razy w tygodniu (w każdą niedzielę po mszy oraz w umówione dni powszednie). Aktywnie pracowało Kolo Gospodyń Wiejskich, kierowane przez nauczycielkę Felicję Chodecką. Jego członkinie np. uczestniczyły w 1937 w organizowanych we wsi kursach: uprawy ogórków, ogródków kwiatowych (trzykrotnie po 4 tygodnie), w kursie zimowym (1937) w Szkole Rolniczej Żeńskiej w Nowym Przybyszewie ([[Żeńska Szkoła Ogrodniczo-Rolnicza]]). 4 kwietnia 1934 we wsi odbyła się koncentracja i ćwiczenia oddziałów – Związku Strzeleckiego (70 osób) z udziałem gen. Janusza Gąsiorowskiego (1889-1949), Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. | |||
Podczas okupacji hitlerowskiej w Wilkowie istniała placówka [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], we wsi mieszkali członkowie: [[Polska Partia Robotnicza|Polskiej Partii Robotniczej]] (PPR), [[Ruch Oporu Chłopów|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] (Ruch Oporu Chłopów), [[Bataliony Chłopskie|Batalionów Chłopskich]] i [[Gwardia Ludowa|Gwardii Ludowej]]. Należąca do majątku gorzelnia pracowała wówczas na potrzeby okupanta. | |||
W 1945 majątek Zakrzewskich (473 ha) przejęty został przez tworzące się państwo, które prawie w całości ziemię rozparcelowało. 5 ha ziemi wydzieliło pod budynek przyszłej [[Publiczna Szkoła Podstawowa im. ks. Mariana Panka w Wilkowie|Publicznej Szkoły Powszechnej]], którą z inicjatywy ks. kan. [[Marian Panek|Mariana Panka]] wzniesiono dopiero w latach 1991-1998. 1 kwietnia 1945 Komisja Rozdziału Inwentarza Żywego i Komitet Folwarczny rozdzieliły wśród byłych robotników folwarku 8 sztuk koni i 7 źrebaków. | |||
Część nierozparcelowanej ziemi oddano później Rolniczemu Zespołowi Spółdzielczemu, który m.in. prowadził należącą kiedyś do majątku gorzelnię i cegielnię. Reforma rolna w znacznej części zaspokoiła głód ziemi mieszkańców wsi. poprawiła strukturę wielkości gospodarstw, bezrolni otrzymali ziemię i częściowo narzędzia pracy. Zniknął analfabetyzm. | |||
Po 1948 rozwój wsi został przyhamowany m.in. z powodu wprowadzenia obowiązkowych kontyngentów i forsowania kolektywizacji. W latach 1945-1950 w upaństwowionym, dziś rozsypującym się dworku, oprócz niektórych klas szkoły podstawowej działało [[Prywatne Gimnazjum Związku Samopomocy Chłopskiej im. Jana Kasprowicza]], w 1955 we wsi uruchomiony został Urząd Pocztowy, który funkcjonował do 31 sierpnia 1995; obecnie we wsi znajduje się agencja pocztowa. | |||
W 1957 miejscowość została zelektryfikowana oraz uruchomiono w niej Publiczną Bibliotekę Gminną (wówczas gmina Lipie), która dziś stanowi filię Publicznej Biblioteki Gminnej w Błędowie, z siedzibą w Lipiu i liczy 10904 woluminy. Najpierw mieściła się w starym budynku szkoły, obecnie w budynku OSP. Począwszy od połowy lat 60-tych, a szczególnie w Iatach 70-tych i 80-tych, początkowo powoli, potem w sposób przyspieszony wieś zaczęła się rozwijać we wszystkich dziedzinach życia. Mimo różnego rodzaju trudności w nabyciu materiałów budowlanych, maszyn rolniczych, Wilków znacznie się unowocześnił. Zniknęły strzechy, stare budynki wyremontowano, stanęły nowe, okazałe domy, przechowalnie owoców i zabudowania gospodarcze wypełnione podstawowym sprzętem rolniczo-sadowniczym. Przemiany te możliwe były dzięki niskoprocentowym i częściowo umarzalnym kredytom udzielanym przez [[Bank Spółdzielczy w Błędowie]]. Niektóre gospodarstwa powiększyły obszar kupując ziemię m.in. za udzielany w tym kredyt. Źródłem wzrastającej zamożności stal się rozwój sadownictwa. | |||
Stary spichlerz pochodzący z Wilkowa przeniesiony został do Muzeum Wsi Radomskiej w Radomiu. Spółdzielnia Ogrodnicza w Grójcu wybudowała we wsi funkcjonalny punkt skupu owoców, a Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska” w Błędowie - piekarnię, punkt skupu zwierząt, punkt sprzedaży węgla, restaurację. W 1992 ten sam GS: powołał Klub Sportowy „Orkan", który od 1993 bierze udział w rozgrywkach ligi wojewódzkiej klasy B. | |||
W latach 1984-1998 za sprawą księdza [[Marian Panek|Mariana Panka]], w całości lub w części, w czynie społecznym, oprócz kapitalnego remontu kościoła, rozebrano powstałą na początku XIX w. zniszczałą, drewnianą dzwonnicę i wzniesiono murowaną (1991). Zbudowano też nową, okazałą, piętrową plebanię (1991), poszerzony cmentarz ogrodzono i doprowadzono do niego nową drogę, wybudowano parking przycmentarny, wzniesiono Wiejski Ośrodek Zdrowia (1987-1990) o wartości 41 mln ówczesnych złotych, założono szkolną orkiestrę (1985). | |||
Zmiana ustroju gospodarczego i politycznego, jaka dokonała się w kraj 1989 spowodowała upadek ekonomiczny Spółdzielni Ogrodniczej i Gminnej Spółdzielni „Samopomoc Chłopska”. Syndyk masy upadłościowej GS „SCh” prawie w całości sprzedał majątek spółdzielni w Wilkowie. Podobny los spotkał gorzelnię, którą początkowo wydzierżawiono (1994). | |||
Ważną rolę w życiu miejscowości pełniła i pełni szkoła podstawowa. Nauczyciele w niej pracujący prowadzili m.in.: Kursy dla analfabetów. Szkołę Przysposobienia Rolniczego (1962-1974), Uniwersytet Powszechny dla Rodziców. organizowali przedstawienia teatralne. | |||
W Wilkowie urodziło się kilku lokalnych i ponadlokalnych działaczy politycznych, np. [[Kazimierz Mijal]], znany w kraju działacz klasowych związków zawodowych, organizacji gospodarczych, PPR, PZPR i centralnych władz partyjnych i państwowych PRL; [[Józef Kacprzak]] (1910-1937), późniejszy działacz ruchu komunistycznego we Włocławku. Od 1914 wilkowiakiem z wyboru był Wacław Bednarski (1894-1953) z Zalesinka (wówczas gmina Lipie), prezes miejscowego Kółka Rolniczego, wójt gminy Lipie, członek Sejmiku Powiatowego w Grójcu, Wydziału Powiatowego (do 1935), Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”, [[Niezależna Partia Chłopska|Niezależnej Partii Chłopskiej]], KPP, w czasie okupacji łącznik PPR między powiatami Grójec, Rawa Mazowiecka. Skierniewice, Błonie, po 1945 przewodniczący Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, później Miejskiej Rady Narodowej (do 19 stycznia 1949), prezes Rejonowej Spółdzielni Owocowo-Warzywniczej w Grójcu. | |||
=== Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Wilkowie === | === Kościół parafialny pw. św. Wawrzyńca w Wilkowie === | ||