Przejdź do zawartości

Władysław Janus: Różnice pomiędzy wersjami

Władysław Janus (tekst źródłowy)

Wersja z 20:25, 2 sie 2024

Dodane 937 bajtów ,  2 sie 2024
brak opisu edycji
WizualnieWikikod
Nie podano opisu zmian
Nie podano opisu zmian
Linia 2: Linia 2:


== Biografia ==
== Biografia ==
Urodził się 29 lipca 1896 w [[Lechanice|Lechanicach]] koło [[Warka|Warki]] w średniozamożnej, wielodzietnej (dziesięcioro dzieci) rodzinie chłopskiej (18 ha ziemi), syn Józefa i Julii z Kiliańskich. Szkołę elementarną zaczął we [[Wrociszew|Wrociszewie]], ukończył w [[Zastruż|Zastrużu]] (1906–1910). W placówkach tych wszystkie cztery oddziały (dziś klasy) uczyły się jednocześnie w jednej izbie. Do wstąpienia do Seminarium Nauczycielskiego w Ursynowie (dziś Warszawa) przygotowywał go prywatnie w [[Warka|Warce]] nauczyciel, Kamiński. Wybuch I wojny światowej opóźnił egzamin wstępny do Seminarium; odbył się on dopiero w styczniu 1915 r. Jego osobowość kształtowali znani wówczas nauczyciele: Henryk Mościcki, Zygmunt Nowicki, Ignacy Dzierżyński, Władysław Kamiński, Władysław Smosarski. Po ukończeniu Seminarium (1918) pracował w szkołach powszechnych, najpierw w Starej Warce, gdzie zetknął się ze znanymi, lokalnymi działaczami ruchu ludowego [[Wawrzyniec Lenarczyk|Wawrzyńcem]] (1872–1958) i [[Jakub Lenarczyk|Jakubem]] (1880–1960) Lenarczykami, którzy pozyskali go dla ruchu ludowego (Polskie Stronnictwo Ludowe - Lewica, Stronnictwo Ludowe). W 1919 otrzymał roczny urlop w celu ukończenia Wyższego Kursu Nauczycielskiego w zakresie historii, po czym zatrudniono go w siedmioklasowej szkole w [[Grójec|Grójcu]] (1920–1922), następnie w [[Warka|Warce]] (1922–1945). W latach 1928–1936 kierował Publiczną Szkołą Dokształcającą Zawodową. W latach 1938–1945 i 1949–1966 był kierownikiem [[Szkoła Powszechna nr 2 w Warce|Szkoły Powszechnej nr 2 w Warce]], w latach 1945–1949 pełnił funkcję podinspektora, a następnie inspektora oświaty w [[Grójec|Grójcu]]. 1 września 1966 (po 48 latach pracy) przeszedł na emeryturę.
Urodził się 29 lipca 1896 w [[Lechanice|Lechanicach]] koło [[Warka|Warki]] w średniozamożnej, wielodzietnej (dziesięcioro dzieci) rodzinie chłopskiej (18 ha ziemi), syn Józefa i Julii z Kiliańskich. Szkołę elementarną zaczął we [[Wrociszew|Wrociszewie]], ukończył w [[Zastruż|Zastrużu]] (1906–1910). W placówkach tych wszystkie cztery oddziały (dziś klasy) uczyły się jednocześnie w jednej izbie. Do wstąpienia do Seminarium Nauczycielskiego w Ursynowie (dziś Warszawa) przygotowywał go prywatnie w [[Warka|Warce]] nauczyciel, Kamiński. Wybuch I wojny światowej opóźnił egzamin wstępny do Seminarium; odbył się on dopiero w styczniu 1915 r. Jego osobowość kształtowali znani wówczas nauczyciele: Henryk Mościcki, Zygmunt Nowicki, Ignacy Dzierżyński, Władysław Kamiński, Władysław Smosarski. Po ukończeniu Seminarium (1918) pracował w szkołach powszechnych, najpierw w Starej Warce, gdzie zetknął się ze znanymi, lokalnymi działaczami ruchu ludowego [[Wawrzyniec Lenarczyk|Wawrzyńcem]] (1872–1958) i [[Jakub Lenarczyk|Jakubem]] (1880–1960) Lenarczykami, którzy pozyskali go dla ruchu ludowego (Polskie Stronnictwo Ludowe – Lewica, Stronnictwo Ludowe). W 1919 otrzymał roczny urlop w celu ukończenia Wyższego Kursu Nauczycielskiego w zakresie historii, po czym zatrudniono go w siedmioklasowej szkole w [[Grójec|Grójcu]] (1920–1922), następnie w [[Warka|Warce]] (1922–1945). W latach 1928–1936 kierował Publiczną Szkołą Dokształcającą Zawodową. W latach 1938–1945 i 1949–1966 był kierownikiem [[Szkoła Powszechna nr 2 w Warce|Szkoły Powszechnej nr 2 w Warce]], w latach 1945–1949 pełnił funkcję podinspektora, a następnie inspektora oświaty w [[Grójec|Grójcu]]. 1 września 1966 (po 48 latach pracy) przeszedł na emeryturę.


Pracę zawodową zawsze łączył ze społeczną. W Starej Warce zorganizował kursy wieczorowe dla młodzieży dorosłej oraz kółko dramatyczne, które wystawiło dwie sztuki: ''Posiew Wolności'' i ''Swaty''. W 1919 wstąpił do Związku Polskich Nauczycieli Szkół Publicznych, był członkiem Rady Miejskiej w Warce (1924–1939), członkiem Komisji Opieki Społecznej (1929–?), prezesem Oddziału Powiatowego [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]] (1932–1939), inicjatorem i współredaktorem miesięcznika społeczno-oświatowego i gospodarczego Oddziału Powiatowego ZNP „[[Echo Grójeckie]]” (1933–1934), w którym zamieścił kilka swoich artykułów, członkiem Komisji Egzaminacyjnej dla Nauczycieli Publicznych Szkół Powszechnych Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego, delegatem na Sejmik Powiatowy w Grójcu. Podczas okupacji hitlerowskiej przewodniczył [[Tajna Organizacja Nauczycielska|Tajnej Organizacji Nauczycielskiej]], był członkiem [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], ps. „Jawor”, „Wrzos”, szefem Biura Informacji i Propagandy w [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka|IV Ośrodku Armii Krajowej (Warka)]]. W jego domu przy ul. Wójtowskiej 8 znajdował się punkt kontaktowy Armii Krajowej, odbywało się [[tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej]] oraz konspiracyjne spotkania Komendy Ośrodka. Położył duże zasługi w organizowaniu tajnego nauczania na obszarze ówczesnego [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]].
Pracę zawodową zawsze łączył ze społeczną. W Starej Warce zorganizował kursy wieczorowe dla młodzieży dorosłej oraz kółko dramatyczne, które wystawiło dwie sztuki: ''Posiew Wolności'' i ''Swaty''. W 1919 wstąpił do Związku Polskich Nauczycieli Szkół Publicznych, był członkiem Rady Miejskiej w Warce (1924–1939), członkiem Komisji Opieki Społecznej (1929–?), prezesem Oddziału Powiatowego [[Związek Nauczycielstwa Polskiego|Związku Nauczycielstwa Polskiego]] (1932–1939), inicjatorem i współredaktorem miesięcznika społeczno-oświatowego i gospodarczego Oddziału Powiatowego ZNP „[[Echo Grójeckie]]” (1933–1934), w którym zamieścił kilka swoich artykułów, członkiem Komisji Egzaminacyjnej dla Nauczycieli Publicznych Szkół Powszechnych Kuratorium Okręgu Szkolnego Warszawskiego, delegatem na Sejmik Powiatowy w Grójcu. Podczas okupacji hitlerowskiej przewodniczył [[Tajna Organizacja Nauczycielska|Tajnej Organizacji Nauczycielskiej]], był członkiem [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]], ps. „Jawor”, „Wrzos”, szefem Biura Informacji i Propagandy w [[Ośrodek IV ZWZ-AK Warka|IV Ośrodku Armii Krajowej (Warka)]]. W jego domu przy ul. Wójtowskiej 8 znajdował się punkt kontaktowy Armii Krajowej, odbywało się [[tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej]] oraz konspiracyjne spotkania Komendy Ośrodka. Położył duże zasługi w organizowaniu tajnego nauczania na obszarze ówczesnego [[Powiat grójecki|powiatu grójeckiego]].


W Polsce pojałtańskiej był prezesem koła miejskiego [[Zjednoczone Stronnictwo Ludowe|Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego]] (1949-1966), radnym Miejskiej Rady Narodowej w Warce, Powiatowej Rady Narodowej, członkiem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, prezesem Zarządu Oddziału ZNP, członkiem: Zarządu Okręgu ZNP w Warszawie, Zarządu Okręgowego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, Zarządu Wojewódzkiego Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, organizatorem i kierownikiem Uniwersytetu dla Rodziców (1962-1965) przy Szkole Podstawowej nr 2.
W Polsce pojałtańskiej był prezesem koła miejskiego [[Zjednoczone Stronnictwo Ludowe|Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego]] (1949–1966), radnym Miejskiej Rady Narodowej w Warce, Powiatowej Rady Narodowej, członkiem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Grójcu, prezesem Zarządu Oddziału ZNP, członkiem: Zarządu Okręgu ZNP w Warszawie, Zarządu Okręgowego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, Zarządu Wojewódzkiego Towarzystwa Wiedzy Powszechnej, organizatorem i kierownikiem Uniwersytetu dla Rodziców (1962–1965) przy Szkole Podstawowej nr 2.


Położył duże zasługi w budowie szkół podstawowych w Grójeckiem. W wyniku m.in. jego zabiegów w Warce zbudowano nowoczesny, trzynastoizbowy budynek [[Szkoły Publiczna nr 1 im. Piotra Wysockiego|Szkoły Publicznej nr 1 im. Piotra Wysockiego]] (1928-1930), nr 2 (1938) i nr 3 (1965). W PRL propagował program budowy tysiąca szkół na tysiąclecie państwa polskiego.
Położył duże zasługi w budowie szkół podstawowych w Grójeckiem. W wyniku m.in. jego zabiegów w Warce zbudowano nowoczesny, trzynastoizbowy budynek [[Szkoły Publiczna nr 1 im. Piotra Wysockiego|Szkoły Publicznej nr 1 im. Piotra Wysockiego]] (1928–1930), nr 2 (1938) i nr 3 (1965). W PRL propagował program budowy tysiąca szkół na tysiąclecie państwa polskiego.


W międzywojniu bliskie mu były poglądy głoszone przez Towarzystwo Oświaty Demokratycznej „Nowe Tory”. W 1937 kierował w powiecie [[Strajk nauczycielski w 1937 roku|strajkiem nauczycieli]], skierowanym przeciw rządowi, który ze względów politycznych zawiesił działalność Zarządu Głównego ZNP. Działalność Janusa miała wówczas wielu przeciwników wśród członków [[Narodowa Demokracja|Narodowej Demokracji]] i koła [[Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Publicznych|Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Publicznych]], którzy m.in. zwalczali go w wyborach samorządowych i sprzeciwiali się mianowaniu na stanowisko kierownika szkoły. Z podobnymi trudnościami spotkał się w Polsce pojałtańskiej, której władze zarzucając mu małą troskę o ideologiczne oblicze nauczycieli i szkół, odsunęły go od stanowisk administracyjnych i w ZNP. Przez szereg lat na łamach „Życia Warszawy” i „Zielonego Sztandaru” zamieszczał korespondencje na tematy oświatowe. Pozostawił wspomnienia, które nie zostały dotąd wykorzystane w badaniach regionalnych.
W międzywojniu bliskie mu były poglądy głoszone przez Towarzystwo Oświaty Demokratycznej „Nowe Tory”. W 1937 kierował w powiecie [[Strajk nauczycielski w 1937 roku|strajkiem nauczycieli]], skierowanym przeciw rządowi, który ze względów politycznych zawiesił działalność Zarządu Głównego ZNP. Działalność Janusa miała wówczas wielu przeciwników wśród członków [[Narodowa Demokracja|Narodowej Demokracji]] i koła [[Stowarzyszenie Chrześcijańsko-Narodowe Nauczycielstwa Szkół Publicznych|Stowarzyszenia Chrześcijańsko-Narodowego Nauczycielstwa Szkół Publicznych]], którzy m.in. zwalczali go w wyborach samorządowych i sprzeciwiali się mianowaniu na stanowisko kierownika szkoły. Z podobnymi trudnościami spotkał się w Polsce pojałtańskiej, której władze zarzucając mu małą troskę o ideologiczne oblicze nauczycieli i szkół, odsunęły go od stanowisk administracyjnych i w ZNP. Przez szereg lat na łamach „Życia Warszawy” i „Zielonego Sztandaru” zamieszczał korespondencje na tematy oświatowe. Pozostawił wspomnienia, które nie zostały dotąd wykorzystane w badaniach regionalnych.
Linia 19: Linia 19:


== Bibliografia ==
== Bibliografia ==
* Wanda Szeląg, ''Janus Władysław'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem – zeszyt szósty'', Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza - oddział w Grójcu, 1997, s. 34-36 – na podstawie źródeł:
* Marian Nowicki, „Władysław Janus”, rękopis w posiadaniu Wandy Szeląg;
* Leon Nawrocki, ''Oświata w powiecie grójeckim w latach okupacji hitlerowskiej (1939–1945)'', [w:] ''Z lat wojny i okupacji'', Warszawa 1970, s. 183-200;
* Izabela Klarner, ''Warka w okresie dwudziestolecia międzywojennego'', [w:] ''Dzieje Warki. 1321–1971. Studia i materiały. Praca zbiorowa'', Warszawa 1975, s. 85, 86;
* Leon Nawrocki, Władysław Janus (1896–1977), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 1979, nr 2, s. 224-227;
* [[Józef Ruszkowski]], ''Armia Krajowa na Ziemi Wareckiej w latach 1939–1992'', Warka 1992, cz. 1, s. 35, 50, 64;
* ''Władysław Janus'', „Głos Nauczycielski” 1997, nr 7: 12 lutego.
[[Kategoria:Nauczyciele]]
[[Kategoria:Nauczyciele]]
[[Kategoria:Wojskowi]]
[[Kategoria:Wojskowi]]
{{DEFAULTSORT:Janus, Władysław}}
{{DEFAULTSORT:Janus, Władysław}}
Źródło: „https://www.jabcok.org/jabcok/index.php/Specjalna:Różnica_mobilna/1252”