1806
edycji
Bataliony Chłopskie: Różnice pomiędzy wersjami
brak opisu edycji
(Utworzono nową stronę "'''Bataliony Chłopskie''' – konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona przez kierownictwo Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruch Oporu Chłopów). W jesieni 1940 r. występowała pod nazwą ''Straż Chłopska'' (kryptonim „Chłostra”), od wiosny 1941 przyjęła się nazwa ''Bataliony Chłopskie''. Początkowo ruch ludowy nie zamierzał tworzyć organizacji zbrojnej i przeszkoloną wojskowo młodzież przekazywał Związkowi Walki Zb…") |
Nie podano opisu zmian |
||
| Linia 1: | Linia 1: | ||
'''Bataliony Chłopskie''' – konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona przez kierownictwo [[ | '''Bataliony Chłopskie''' – konspiracyjna organizacja wojskowa utworzona przez kierownictwo [[Stronnictwo Ludowe „Roch”|Stronnictwa Ludowego „Roch” (Ruch Oporu Chłopów)]]. W jesieni 1940 r. występowała pod nazwą ''Straż Chłopska'' (kryptonim „Chłostra”), od wiosny 1941 przyjęła się nazwa ''Bataliony Chłopskie''. Początkowo ruch ludowy nie zamierzał tworzyć organizacji zbrojnej i przeszkoloną wojskowo młodzież przekazywał Związkowi Walki Zbrojnej, od 14 lutego 1942 [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. Decyzję o jej utworzeniu podjęto pod naciskiem niektórych niższych ogniw „Rocha”, które podejrzewały i nierzadko zarzucały komendantom ZWZ/AK kontynuację polityki sanacji. Straż Chłopska, a potem Bataliony Chłopskie skupiały głównie byłych członków Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici” i Związku Młodzieży Wiejskiej „Siew”. Na czele Batalionów Chłopskich od listopada 1940 do lipca 1944 stał Komendant Główny – Franciszek Kamiński (1902–2000) „Zenon Trawiński”, działacz ruchu ludowego, m.in. od 1934 prezes Mazowieckiego Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”, członek [[Stronnictwo Ludowe „Roch”|Stronnictwa Ludowego „Roch”]]. | ||
== Historia Grójeckiego Obwodu == | == Historia Grójeckiego Obwodu == | ||
| Linia 10: | Linia 10: | ||
* gmina Borowe - Adam Piotrowski; | * gmina Borowe - Adam Piotrowski; | ||
* gmina Drwalew - Wacław Jawicki; | * gmina Drwalew - Wacław Jawicki; | ||
* gmina Grójec - | * gmina Grójec - Jan Feliks Krześniak z [[Grójec|Grójca]]; | ||
* gmina Jazgarzew i Wągrodno - do 10 marca 1944 kom. Ludwik Iwanicki (1900–1944); | * gmina Jazgarzew i Wągrodno - do 10 marca 1944 kom. Ludwik Iwanicki (1900–1944); | ||
* gmina Kąty - Aleksander Roguski; | * gmina Kąty - Aleksander Roguski; | ||
| Linia 30: | Linia 30: | ||
Ponadto na obszarze gminy Komorniki, Jazgarzew, Wągrodno działał [[Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”]] (Antoniego Kęski). Istnieją przekazy wskazujące, że prawdopodobnie Oddział Specjalny istniał też w gminie Błędów. Dowódcą jego miał być Antoni Grzejszczyk, a jego zastępcą Mieczysław Lipiec. Wg pisemnej relacji Michała Sokołowskiego dowódcą Oddziału Specjalnego był on sam. | Ponadto na obszarze gminy Komorniki, Jazgarzew, Wągrodno działał [[Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”]] (Antoniego Kęski). Istnieją przekazy wskazujące, że prawdopodobnie Oddział Specjalny istniał też w gminie Błędów. Dowódcą jego miał być Antoni Grzejszczyk, a jego zastępcą Mieczysław Lipiec. Wg pisemnej relacji Michała Sokołowskiego dowódcą Oddziału Specjalnego był on sam. | ||
We wrześniu 1944 na teren Obwodu 8 przeszedł z powiatu Skierniewice ok. 15-osobowy oddział „Boruty”, Zygmunta Golańskiego (ur. 1920). Punkty kontaktowe „Rocha” i Batalionów Chłopskich znajdowały się w [[Grójec|Grójcu]]: w biurze Kasy Stefczyka ([[Bank Spółdzielczy w Grójcu]]), w sklepie Spółdzielni Spożywców „Wieśniak”, w [[Belsk Duży|Belsku]], w prywatnym sklepie spożywczym Stefana Pachockiego (1914-1997), „Lewy”, członka powiatowej trójki politycznej „Rocha” oraz w domach członków, komendantów i żołnierzy Batalionów Chłopskich. | We wrześniu 1944 na teren Obwodu 8 przeszedł z powiatu Skierniewice ok. 15-osobowy oddział „Boruty”, Zygmunta Golańskiego (ur. 1920). Punkty kontaktowe „Rocha” i Batalionów Chłopskich znajdowały się w [[Grójec|Grójcu]]: w biurze Kasy Stefczyka ([[Bank Spółdzielczy w Grójcu]]), w sklepie Spółdzielni Spożywców „Wieśniak”, w [[Belsk Duży|Belsku]], w prywatnym sklepie spożywczym [[Stefan Pachocki|Stefana Pachockiego]] (1914-1997), „Lewy”, członka powiatowej trójki politycznej „Rocha” oraz w domach członków, komendantów i żołnierzy Batalionów Chłopskich. | ||
14 lutego i 15 sierpnia 1942 Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych na emigracji wydał rozkaz w sprawie podporządkowania organizacji wojskowych dowództwu [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. Rozmowy Centralnego Komitetu Ruchu Ludowego w tej sprawie trwały dość długo. Początkowo ludowcy nie godzili się na scalenie z Armią Krajową na warunkach naczelnego wodza. 30 maja 1943 Centralny Komitet Ruchu Ludowego wydał „Okólnik” w sprawie scalenia. Został on uzupełniony rozkazem nr 13 Komendy Głównej Batalionów Chłopskich z 10 czerwca 1943 oraz rozkazem pełnomocnika Komendanta Sił Zbrojnych w kraju do spraw Chłostry w sprawie scalenia z 15 lipca 1943. Decyzja o scaleniu się Batalionów Chłopskich z Armią Krajową nie była popularna wśród ludowców i to z różnych powodów; m.in. z obawy o dominację wpływów sanacji. W obwodzie grójeckim rozmowy scaleniowe rozpoczęto dopiero w początkach 1944 r. Według [[Henryk Świderski|Henryka Świderskiego]] do scalenia z Armią Krajową doszło na przełomie 1942 i 1943 r. Komendant Sił Zbrojnych w Kraju w rozkazie z 12 lipca 1944 r. podał, że proces scalenia Batalionów Chłopskich z Armią Krajową na ziemiach polskich zakończył się. Na podstawie pisemnych relacji m.in. [[Antoni Dębski|Antoniego Dębskiego]], Kazimierz Przybysz podał, że w wyniku porozumienia Komenda Obwodu Batalionów Chłopskich „przekazała do Armii Krajowej po jednym plutonie z gmin Belsk, Lipie, Jasieniec (?) i Kobylin, 2 plutony z gminy Jazgarzew oraz kompanię z terenu gminy Komorniki. Ten sam autor ustalił, że oddziały Batalionów Chłopskich Obwodu 8 w latach 1942-1944 przeprowadziły 12 akcji przeciw ekonomicznej grabieży wsi: w 1942 - 1, w 1943 - 7, w 1944 - 4 oraz 15 akcji skierowanych przeciw aparatowi administracyjno-policyjnemu okupanta: w 1942 - 4, w 1943 - 7, w 1944 - 4 oraz 12 akcji wychowawczych skierowanych przeciw niegodnie zachowującym się: w 1942 - 3, w 1943 - 5, w 1944 - 4. Łącznie żołnierze Batalionów Chłopskich w latach 1942-1944 wykonali 44 akcje. Nieco inne dane przytoczył Tadeusz Fijałkowski (zobacz: bibliografia). | 14 lutego i 15 sierpnia 1942 Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych na emigracji wydał rozkaz w sprawie podporządkowania organizacji wojskowych dowództwu [[Armia Krajowa|Armii Krajowej]]. Rozmowy Centralnego Komitetu Ruchu Ludowego w tej sprawie trwały dość długo. Początkowo ludowcy nie godzili się na scalenie z Armią Krajową na warunkach naczelnego wodza. 30 maja 1943 Centralny Komitet Ruchu Ludowego wydał „Okólnik” w sprawie scalenia. Został on uzupełniony rozkazem nr 13 Komendy Głównej Batalionów Chłopskich z 10 czerwca 1943 oraz rozkazem pełnomocnika Komendanta Sił Zbrojnych w kraju do spraw Chłostry w sprawie scalenia z 15 lipca 1943. Decyzja o scaleniu się Batalionów Chłopskich z Armią Krajową nie była popularna wśród ludowców i to z różnych powodów; m.in. z obawy o dominację wpływów sanacji. W obwodzie grójeckim rozmowy scaleniowe rozpoczęto dopiero w początkach 1944 r. Według [[Henryk Świderski|Henryka Świderskiego]] do scalenia z Armią Krajową doszło na przełomie 1942 i 1943 r. Komendant Sił Zbrojnych w Kraju w rozkazie z 12 lipca 1944 r. podał, że proces scalenia Batalionów Chłopskich z Armią Krajową na ziemiach polskich zakończył się. Na podstawie pisemnych relacji m.in. [[Antoni Dębski|Antoniego Dębskiego]], Kazimierz Przybysz podał, że w wyniku porozumienia Komenda Obwodu Batalionów Chłopskich „przekazała do Armii Krajowej po jednym plutonie z gmin Belsk, Lipie, Jasieniec (?) i Kobylin, 2 plutony z gminy Jazgarzew oraz kompanię z terenu gminy Komorniki. Ten sam autor ustalił, że oddziały Batalionów Chłopskich Obwodu 8 w latach 1942-1944 przeprowadziły 12 akcji przeciw ekonomicznej grabieży wsi: w 1942 - 1, w 1943 - 7, w 1944 - 4 oraz 15 akcji skierowanych przeciw aparatowi administracyjno-policyjnemu okupanta: w 1942 - 4, w 1943 - 7, w 1944 - 4 oraz 12 akcji wychowawczych skierowanych przeciw niegodnie zachowującym się: w 1942 - 3, w 1943 - 5, w 1944 - 4. Łącznie żołnierze Batalionów Chłopskich w latach 1942-1944 wykonali 44 akcje. Nieco inne dane przytoczył Tadeusz Fijałkowski (zobacz: bibliografia). | ||
W związku z konspiracyjną działalnością w Stronnictwie Ludowym „Roch” i Batalionach Chłopskich w Grójeckiem zginęło wielu ludowców. Kazimierz Przybysz na podstawie wspomnień i ankiet podał, że zastrzelonych zostało 35 żołnierzy, Tadeusz Fijałkowski zaś - 37; niestety obaj nie podali nazwisk. Ilu wywieziono do obozów koncentracyjnych, dotąd nie ustalono. Wg własnych, wstępnych ustaleń zginęli m.in.: | W związku z konspiracyjną działalnością w [[Stronnictwo Ludowe „Roch”|Stronnictwie Ludowym „Roch”]] i Batalionach Chłopskich w Grójeckiem zginęło wielu ludowców. Kazimierz Przybysz na podstawie wspomnień i ankiet podał, że zastrzelonych zostało 35 żołnierzy, Tadeusz Fijałkowski zaś - 37; niestety obaj nie podali nazwisk. Ilu wywieziono do obozów koncentracyjnych, dotąd nie ustalono. Wg własnych, wstępnych ustaleń zginęli m.in.: | ||
* 10 stycznia 1943 - [[Mieczysław Kaczyński]] (1895-1943) z Gładkowa, dawny [[Zaraniarze|zaraniarz]], przewodniczący trójki politycznej „Rocha” w gminie Komorniki, aresztowany z prasą konspiracyjną, został zamordowany przez Gestapo w [[Grójec|Grójcu]]. | * 10 stycznia 1943 - [[Mieczysław Kaczyński]] (1895-1943) z Gładkowa, dawny [[Zaraniarze|zaraniarz]], przewodniczący trójki politycznej „Rocha” w gminie Komorniki, aresztowany z prasą konspiracyjną, został zamordowany przez Gestapo w [[Grójec|Grójcu]]. | ||
| Linia 43: | Linia 43: | ||
* sierpień 1944 - Zdzisław Maluj - żołnierz [[Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”|Oddziału Specjalnego Batalionów Chłopskich „Kamienia”]] (Antoniego Kęski), zginął w powstaniu warszawskim. | * sierpień 1944 - Zdzisław Maluj - żołnierz [[Oddział Specjalny Batalionów Chłopskich „Kamienia”|Oddziału Specjalnego Batalionów Chłopskich „Kamienia”]] (Antoniego Kęski), zginął w powstaniu warszawskim. | ||
Po wyzwoleniu Grójeckiego spod okupacji niemieckiej Stronnictwa Ludowego „Roch” i Batalionów Chłopskich ujawniły swoją działalność Służbie Bezpieczeństwa, posiadaną broń, amunicję Oddziałów Specjalnych oraz oddziału „Boruty” przekazano Armii Czerwonej (ok. 2 ręczne karabiny maszynowe, 40 karabinów, kilka pistoletów, granatów, pistolet maszynowy). | Po wyzwoleniu Grójeckiego spod okupacji niemieckiej [[Stronnictwo Ludowe „Roch”|Stronnictwa Ludowego „Roch”]] i Batalionów Chłopskich ujawniły swoją działalność Służbie Bezpieczeństwa, posiadaną broń, amunicję Oddziałów Specjalnych oraz oddziału „Boruty” przekazano Armii Czerwonej (ok. 2 ręczne karabiny maszynowe, 40 karabinów, kilka pistoletów, granatów, pistolet maszynowy). | ||
7 października 1945 podczas zjazdu delegatów kół PSL z powiatu grójeckiego, konspiracyjne władze „Rocha” i Batalionów Chłopskich złożyły sprawozdanie z działalności podczas okupacji. Znajduje się ono w Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego w PSL. | 7 października 1945 podczas zjazdu delegatów kół PSL z powiatu grójeckiego, konspiracyjne władze „Rocha” i Batalionów Chłopskich złożyły sprawozdanie z działalności podczas okupacji. Znajduje się ono w Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego w PSL. | ||
Pamięć o Batalionach Chłopskich w Grójeckiem utrwalona została na płycie przymocowanej do okazałego, dużego polnego kamienia narzutowego, umieszczonego na postumencie przy [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|kościele pw. św. Mikołaja w Grójcu]]. Na płycie umieszczono napis: | Pamięć o Batalionach Chłopskich w Grójeckiem utrwalona została na płycie przymocowanej do okazałego, dużego polnego kamienia narzutowego, umieszczonego na postumencie przy [[Kościół św. Mikołaja Biskupa w Grójcu|kościele pw. św. Mikołaja w Grójcu]]. Na płycie umieszczono napis: „''Żołnierzom // Batalionów // Chłopskich // Obwodu nr 8 Grójec // walczącym o wolność i niepodległość Polski // w latach 1940-1945 // Społeczeństwo powiatu Grójec''”. W 1966 roku szkole podstawowej w Pracach Małych nadano imię [[Mieczysław Kaczyński|Mieczysława Kaczyńskiego]], a jedna z ulic na osiedlu domków jednorodzinnych w [[Grójec|Grójcu]] otrzymała później miano Batalionów Chłopskich. | ||
== Bibliografia == | == Bibliografia == | ||
* [[Zdzisław Szeląg]], ''Bataliony Chłopskie'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziesiąty'', Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2001, s. 1–4 - na podstawie źródeł: | * [[Zdzisław Szeląg]], ''Bataliony Chłopskie'', [w:] ''Słownik wiedzy o Grójeckiem - zeszyt dziesiąty'', Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza - oddział w Grójcu, 2001, s. 1–4 - na podstawie źródeł: | ||
* Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego: Lista oficerów Batalionów Chłopskich z powiatu grójeckiego z 4 października 1945, sygn. II/6; | * Archiwum Zakładu Historii Ruchu Ludowego: Lista oficerów Batalionów Chłopskich z powiatu grójeckiego z 4 października 1945, sygn. II/6; | ||
* Tamże: Relacja [[Antoni Dębski|Antoniego Dębskiego]], sygn. R. IIa-Gr/12; | |||
* Protokół z Walnego Zjazdu Delegatów Kół PSL odbytego w Grójcu 7 października 1945 i załączniki, sygn. 11/PSL - 16A; | * Protokół z Walnego Zjazdu Delegatów Kół PSL odbytego w Grójcu 7 października 1945 i załączniki, sygn. 11/PSL - 16A; | ||
* Kopia opracowania Stefana Szewczyka, Ludwika Skowrona i Stefana Pachockiego z 14 grudnia 1971 w posiadaniu Zdzisława Szeląga; | * Kopia opracowania Stefana Szewczyka, Ludwika Skowrona i Stefana Pachockiego z 14 grudnia 1971 w posiadaniu Zdzisława Szeląga; | ||